travelmatszczecin

TRANSLATOR

Stanisława    Engelówna

al. Papieża Jana Pawła II 44   -    Kaiser-Wilhelm-Straße

Stanisława Engelówna a właściwie Stanisława Angel, także Stanisława Engelówna-Kojałłowicz urodziła się 23 kwietnia 1908 roku w Warszawie w rodzinie kolejarskiej. Była córką Aleksandra i Antoniny Anglów. Po ukończeniu szkoły średniej i Seminarium Nauczycielskiego pracowała jako nauczycielka w Szkole Handlowej w Błoniach. W latach 1932-1934 uczęszczała na kursy dramatyczne do Heleny Hryniewieckiej. W 1935 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie. Już wtedy zwróciła na siebie uwagę Towarzystwa Kultury Teatralnej. Wybitny aktor i reżyser Ludwik Solski umożliwił jej debiut na scenie Teatru Narodowego, obsadzając ją w zastępstwie chorej koleżanki w roli Róży w Dożywociu Aleksandra Fredry. Tą kreacją odniosła sukces, zdobywając uznanie krytyków i publiczności. Poznała wówczas także swojego przyszłego męża, inspicjenta i aktora Eustachego Kojałłowicza (1897-1972), który swoimi fachowymi uwagami i sugestiami wspierał ją podczas pierwszych przedstawień. Pod okiem Solskiego zagrała również we Fryderyku Wielkim Adolfa Nowaczyńskiego, Skąpcu Molière'a, Weselu i Warszawiance Stanisława Wyspiańskiego. Z warszawską sceną związana była do 1938 roku. W latach 1938-1939 występowała gościnnie w Teatrach Miejskich w Łodzi.

W okresie międzywojennym u boku wybitnych aktorów scen polskich - Mieczysławy Ćwiklińskiej, Stanisławy Wysockiej, Aleksandra Zelwerowicza, Józefa Węgrzyna, Kazimierza Junoszy-Stępowskiego - zagrała w pięciu filmach fabularnych - Wrzosie (1938), Sercu matki (1938), Renie (1938), Florianie (1938), O czym się nie mówi... (1939), oraz w Geniuszu sceny (1939), filmie dokumentującym dokonania artystyczne Ludwika Solskiego. Największą popularność przyniosły jej role Kazi we Wrzosie w reż. Juliusza Gardana i Marii w Sercu matki w reż. Michała Waszyńskiego. Melodramatyczne role pozwoliły w pełni ukazać jej możliwości ekspresyjne. Dobrze zapowiadająca się karierę filmową przerwał wybuch wojny. Część okupacji spędziła u ojca na wsi. Po powstaniu warszawskim znalazła się w obozie w Pruszkowie. Po wojnie występowała w Miejskich Teatrach Dramatycznych w Warszawie.

W 1949 roku na zaproszenie Zbigniewa Sawana przyjechała na gościnne występy do Szczecina. W Państwowym Teatrze Polskim wystąpiła w roli Ruth w Seansie Noëla Cowarda. Prawdopodobnie atmosfera teatru, a także zespół składający się z wielu przedwojennych gwiazd teatru i kina (m.in. Maria Malicka, Lidia Wysocka, Gustaw Rasiński, Stanisław Bryliński) spowodowały, że pozostała w mieście na stałe. Wraz z mężem zamieszkała w kamienicy przy al. Jedności Narodowej (ob. Jana Pawła II) 44. W 1952 roku została aktorką Państwowych Teatrów Dramatycznych. Obdarzona znakomitymi warunkami scenicznymi, niebanalną urodą oraz dużym talentem, wkrótce stała się ulubienicą szczecińskiej publiczności. Do jej najlepszych kreacji zaliczyć można role kostiumowe w Don Carlosie, Intrydze i miłości, Wieczorze Trzech Króli. W czerwcu 1956 roku razem z zespołem Teatru Polskiego wyjechała na gościnne występy do Koszalina, gdzie wystąpiła w Profesji pani Warren, zyskując entuzjastyczne recenzje.

Zmagając się z chorobą nowotworową, zasłabła podczas próby generalnej do sztuki Geniusz i szaleństwo wg Aleksandra Dumasa, w której miała zagrać Helenę. Na scenę już nie wróciła. Kilka tygodni później, 7 sierpnia 1958 roku, zmarła. Została pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 20A-4-3). W ostatniej drodze artystce towarzyszył ponadtysięczny tłum wielbicieli.

Po śmierci w 1972 roku męża aktorki, Eustachego Kojałłowicza, grobem Stanisławy Engelówny opiekowała się jej dawna garderobiana. W 1978 roku opiekę nad grobem przejęli członkowie Komitetu Pamięci o Pionierach Szczecińskiej Kultury. W dniu 31 marca 2014 roku odbyła się uroczystość przeniesienia do grobu Stanisławy Engelówny szczątków Eustachego Kojałłowicza.

                                                                Zbyszek Mat